Ιστορία της Δεσκάτης

Οπως και κάθε γωνιά τις Ελλάδας έτσι και η περιοχή της Δεσκάτης έχει πλούσια ιστορία. Παρακάτω μπορείτε να διαβάσετε σε γενικές γραμμές για την ιστορία της περιοχής της Δεσκάτης.

Περιεχόμενα:

• Το όνομα "Δεσκάτη"
• Νεολιθική και Αρχαία εποχή
• Μεσαίωνας
• Τουρκοκρατία
• Απελευθέρωση
• Μετά την απελευθέρωση του 1912

Το όνομα "Δεσκάτη"

Αρχικά τo όνομα της περιοχής ήταν Ντισικάτα, ύστερα πρέπει να άλλαξε σε Ντεσκάτη και κατέληξε στο σημερινό Δεσκάτη. Το τοπωνύμιο Ντισικάτα είναι βλάχικο και μάλλον στα βουνά της περιοχής ξεκαλοκαίριαζαν βλαχόφωνοι κτηνοτρόφοι. Κατά μια έννοια Ντισικάτα σημαίνει τρεις λόφους και περιγράφει τους τρεις λόφους στους οποίους είναι χτισμένη η Δεσκάτη.

Νεολιθική και Αρχαία εποχή

Η περιοχή της Δεσκάτης πρέπει να κατοικήθηκε τουλάχιστον από το 5000 π.Χ. Στο οροπέδιο της περιοχής βρέθηκαν διάφορα νεολιθικά εργαλεία από το οποίο συμπεραίνουμε ότι πρέπει να υπήρχαν διάφοροι οικισμοί στην περιοχή και ειδικότερα γύρω από τις δυο ποταμιές του οροπεδίου της Δεσκάτης.

Κατά την αρχαιότητα η περιοχή της Δεσκάτη συνέχισε να σφύζει από ζωή αν κρίνουμε από τα αξιόλογα ευρήματα που κατά καιρούς έχουνε ανακαλυφτεί και χρονολογούνται σε αυτή την εποχή:

• Ερείπια τοίχων αρχαίων οικισμών σώζονται ακόμα και σήμερα
• Χάλκινα νομίσματα της Μακεδονικής εποχής (4ου-3ου αιώνα π.Χ)
• Θησαυρός αρχαίων νομισμάτων που βρέθηκε το 1914
• Αρχαίοι τάφοι
• Υπερμεγέθη πιθάρια
• Μια επιτύμβια στήλη του 2ου αιώνα μ.Χ.
• Θωράκια κάποιου παλαιοχριστιανικού ναού του 5ου-6ου αιώνα μ.Χ.

Αυτά τα ευρήματα οδηγούν στο συμπέρασμα ότι οι οικισμοί της Αρχαιότητας διατηρήθηκαν στην περιοχή ως το 5ο με 6ο αιώνα μ.Χ.

Κατά το γερμανό αρχαιολόγο Fr. Stahlin, κάπου στο οροπέδιο της Δεσκάτης υπήρχε μια αρχαία πόλη που ονομαζότανε Μονδαία πράγμα όμως που δεν έχει αποδεκτή ακόμα με κάποια στοιχεία.

Μεσαίωνας

Στα Βυζαντινά χρόνια και ειδικότερα στο 13ο αιώνα μ.Χ. ξέρουμε ότι η περιοχή της Δεσκάτης είχε περίπου οχτώ οικισμούς (δες Τουρκική Απογραφή του 1454/1455 παρακάτω) και άνηκε στην επισκοπή των Σταγών. Αυτά τα συμπεραίνουμε από ένα χρυσόβουλο του αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης Ανδρόνικου Γ' Παλαιολόγου, και από τη μετέπετα Τούρκικη Απογραφή του 1454/1455 που αναφέρεται σε στοιχεία προτού Τούρκικης κατάκτησης (1393).

Το 1348 η Δυτική Θεσσαλία κυριεύτηκε από Σέρβους. Το τοπωνύμιο Ντισκάτα είναι βλάχικο και μάλλον στα βουνά της περιοχής ξεκαλοκαίριαζαν βλαχόφωνοι κτηνοτρόφοι από το Ελληνοσέρβικο κράτος των Τρικάλων. Αυτοί σιγά σιγά είτε εκτοπίστηκαν από τους ντόπιους είτε αφομοιώθηκαν με αποτέλεσμα να μην υπάρχει πια κανένας βλαχόφωνος στο οροπέδιο της Δεσκάτης.

Τουρκοκρατία

Η περιοχή περιήλθε στους Τούρκους το 1393, προσωρινός, και το 1423 οριστικός. Η ευρύτερη περιοχή μοιράστηκε από το σουλτάνο στους μπεΐδες του και η περιοχή της Δεσκάτης έπεσε στα χέρια του διοικητή Μιρλιβά των Τρικάλων.

Σύμφωνα με αυτή την Τούρκικη απογραφή του 1454/1455 κατοικούσαν στους οικισμούς της περιοχής ο παρακάτω αριθμός οικογενειών:

Αν υπολογίσουμε κάθε οικογένεια από 5 άτομα η περιοχή πρέπει να είχε περίπου 1775 με 2000 κατοίκους.

Κατά το 1613/1614 σε ένα μετεωριτικό χειρόγραφο εμφανίζονται δύο νέοι οικισμοί: το Σέλισμα και η Γκορτζιά. Αργότερα στα τέλη του 17ου αιώνα ο Πρόδρομος, τα Καλύβια, και τα Ρόγγια. Στην ίδια εποχή εγκαταλείφτηκε η Καρίτσα και μεγάλωσε η Ντισικάτα.

Η οικονομική κατάσταση στην περιοχή κατά την τουρκοκρατία ήταν άσχημη. Της σιτοδείες και επιδημίες συμπλήρωναν οι ληστρικές επιδρομές Αλβανών ληστών. Από την εποχή εκείνη πρέπει να δόθηκε και ο χαρακτηρισμός "ζιαβέλια" στους κατοίκους τις περιοχής που χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα. Ζιαβέλη στην Τούρκικη δηλώνει το ταλαιπωρημένο, το δυστυχή. Αυτό εξηγεί και την ξαφνική αύξηση του πληθυσμού της Ντισικάτα μια και η θέση της είναι πολλή καλά κριμένη από το κάμπο της ποταμιάς, το διάβα των ληστών.

Το πρώτο Ελληνικό κράτος συγκροτήθηκε το 1830. Το πιο πολύ τμήμα της όμως ήταν κάτω από την τούρκικη κατοχή και έτσι τον Ιανουαρίου του 1854 κηρύχτηκε επανάσταση στην Ηπειρο και μετά στη Θεσσαλία. Στα μέσα του Μάρτη έφτασε στη Δεσκάτη ο Θανάσης Δημ. Μπλαχάβας με 50 παλικάρια για να την επαναστατήσει. Στις 11 Απριλίου πέρασε και από τη Δεσκάτη ο Θόδωρος Ζιάκας πηγαίνοντας για το Ζιάκα των Γρεβενών. Οι Δεσκατιώτες τους δεχτήκανε και τους δυο με χαρά και ενδιαφέρον. Οι Τούρκοι όμως εξαγριώθηκαν και για να εκδικηθούν τη Δεσκάτη την πυρπόλησαν στις 9 Μαΐου ενώ οι Δεσκατιώτες είχαν κρυφτή στα γύρω βουνά για να σωθούνε.

Το Φλεβάρη του 1878 κηρύχτηκε και άλλη επανάσταση στην περιοχή του Ολύμπου και οι επαναστάτες από λάθη υποχωρήσανε στη περιοχή των Χασίων. Στις 13 Μαρτίου φτάσανε στη Δεσκάτη όπου και τους προσφέρθηκε κάθε δυνατή βοήθεια. Οι ενισχύσεις όμως που περίμεναν δεν φτάσαν και φύγαν ένα μήνα μετά. Ο τούρκος πασάς που τους κυνηγούσε σκέφτηκε να πυρπολήσει τη Δεσκάτη για εκδίκηση χωρίς όμως να το κάνει. Η σωτηρία της πόλης αποδόθηκε σύμφωνα με την παράδοση στον πολεούχο Αγιο Κωνσταντίνο.

Το φθινόπουρο του 1881 απελευθερώθηκε η Θεσσαλία και τα σύνορα της νέας Ελλάδας φτάσανε μέχρι τον Αϊ-Λια του Γηλόφου. Τα χωριά της Δεσκάτης παραμήνανε στην Τούρκικη κατοχή. Επειδή η περιοχή είχε αποσπαστεί από τη μητρόπολη της Τρίκκης και των Σταγών. Ετσι λοιπόν ιδρύθηκε η μητρόπολη της Δεσκάτης το 1882 που διατηρήθηκε ως το 1896.

Η Δεσκατιώτες βοήθησαν πολλή και στην επανάσταση του μακεδονομάχου Θανάση Μπρούφα (4 υπαρχηγοί του οποίου ήταν Δεσκατιώτες), και στον πόλεμο του 1897 που αν και η Ελληνική στρατιά ήτανε κερδοφόρα διατάχτηκε να υποχωρήσει.

Απελευθέρωση

Η απελευθέρωση της Δεσκάτης ήρθε στην παραμονή της έκρηξης του Α' Βαλκανικού πολέμου το 1912 μετά από σχεδόν 450 χρόνια. Σύμφωνα με το σχέδιο δράσης του Ελληνικού Στρατού, για την περιοχή της Δεσκάτης έπρεπε να κατευθυνθεί το απόσπασμα των ευζώνων,που βρισκόταν στην Φαρκαδόνα. Το απόσπασμα αυτό με διοικητή το συνταγματάρχη Σ.Γεννάδη, αποτελούνταν από 2 τάγματα: το 1ο και το 4ο και μία διμοιρία 2 ελαφρών πολυβόλων. Διοικητής του 1ου τάγματος ήταν ο αντισυνταγματάρχης Ιωάννης Καμπούρης, από την Αμαλιάπολη του Αλμυρού, ο οποίος μας άφησε μια έκθεση των γεγονότων της απελευθέρωσης της πόλης μας.

Το απόσπασμα του Σ.Γεννάδη φεύγοντας από τη Φαρκαδόνα έμεινε ένα βράδυ στον Παλιόπυργο και την επόμενη βραδιά στον Κονισκό (5/10/1912) όπου έλαβε τη διαταγή να προχωρήσει προς την παλιά Τσιούκα (Γήλοφο). Επειδή, όμως, οι εύζωνοι του 1ου τάγματος ήταν κουρασμένοι, μήναν έως τη 10 το βράδυ για ξεκούραση, οπότε ξεκίνησαν για το Γήλοφο. Η νυχτερινή πορεία ήταν πολύ δύσκολη. Παρά την κούραση φτάσαν στις 2:30 μετά τα μεσάνυχτα στα τότε ελληνοτουρκικά σύνορα.

Τα χαράματα και μετά από κάποιες ώρες μάχη μπήκαν θριαμβευτικά ελευθερώνοντας την παλιά Τσιούκα (Γήλοφος) στης 6/10/1912. Στης 7:15 της 6ης Οκτώβρη, οι εύζωνοι αφήνουν άλλο ένα ελεύθερο χωριό και κατευθύνονται προς τη Δεσκάτη. Η πυκνή ομίχλη που είχε απλωθεί στην ευρύτερη περιοχή δεν εμπόδισε τους ευζόνους που προχωρούσαν κανονικά.

Παράλληλα με το απόσπασμα του Γεννάδη έπρεπε να κινηθεί και η ταχξιαρχία του ιππικού, η οποία βρισκόταν στο Πραιτώρι της Ελασσόνας. Η δύναμη αυτή φτάνοντας στην Δεσκάτη θα υποστήριζε το ιππικό στις επιθέσεις του.

Κι ενώ το απόσπασμα του Γεννάδη έφτασε στην Δεσκάτη η ταξιαρχία του ιππικού δεν έφτασε. ¶ργησε να ξεκινήσει κι όταν έφτασε στην Βαλανίδα θεώρησε επικίνδυνη την προέλαση προς τη Δεσκάτη χωρίς την υποστήριξη του πεζικού. Γιαυτο γύρισε πίσω και έστειλε έναν ουλαμό αναγνωρίσεως στην Δεσκάτη, ο όποιος έφτασε ανενόχλητος και έδρασε μεμονωμένα.

Στον Αϊ-Λια οι Τούρκοι ήταν οχυρωμένοι στην κορυφή του λόφου απ'όπου μπορούσαν εύκολα να βομβαρδίσουν τους εύζωνους που ανέβαιναν με μεγάλη δυσκολία την ανηφόρα. Είχαν άφθονα πυρομαχικά και έριχναν αλύπητα. Γιαυτο και ο αγώνας συνεχίστηκε με αμείωτη ένταση έως το απόγευμα. Στην αρχή οι εύζωνοι είχαν βγάλει έξω από τα οχυρά τους Τούρκους. Ο συνεχείς, όμως, βομβαρδισμός με βλήματα κάθε μεγέθους, τους ανάγκασε να γυρίσουν πίσω.

Για μια στιγμή φάνηκε ότι οι Τούρκοι είχαν υπεροχή και ήταν αμετακίνητοι από τις θέσεις τους. Τότε οι εύζωνοι αποφάσισαν να συρθούν μέχρι την κορυφή του Αϊ-Λια με τη λόγχη στο όπλο. Όταν έφτασαν στα ορύγματα των Τούρκων, ενώ οι άλλοι τουφεκούσαν για παραπλάνηση, τους ευνιδίασαν. Έτσι οι Τούρκοι αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν προς τη Δέσκατη.

Κατά τη διάρκεια της μάχης τραυματίστηκαν δύο αξιωματικοί, δύο λοχίες, ένας δεκανέας, και 13 εύζωνοι, και σκοτώθηκαν ο λοχαγός Δημ. Μανουσάκης και ένας δεκανέας.

Μετά την υποχώρηση των Τούρκων, το 4ο τάγμα ανέβηκε στον Τρέτημο (βουνό στα νότια της πόλης) για να βοηθήσει το 1ο τάγμα , το οποίο μαχόταν ακόμη στο Ράτσινο. Οι άνδρες του τάγματος αυτού πολεμούσαν στην βροχή, που δυσκόλευε τα πράγματα. Οταν αντελείφθηκαν τον ερχομό του 4ου τάγματος, προέλασαν κανονικώς και ανάγκασαν τους Τούρκους να βγουν από τα ορύγματα και να τραπούν σε φυγή στον Πρίονο (βουνό στα βόρεια της πόλης).

Στην συνέχεια ο 2ος λόχος του 1ου τάγματος κατέλαβε τη Δεσκάτη τα ξημερώματα της 7ης του Οκτώβρη 1912. Μετά ο λόχος αυτός εγκατέστησε προφύλακες στον αυχένα του Τρέτημου, πάνω από το Σταυρό και ο 1ος δεξιότερα, στον Κάτω Σταυρό, από όπου περνάει ο δρόμος για την Παρασκευή. Ο 3ος λόχος του 1ου τάγματος πήγε στην Παρασκευή, όπου έδωσε μια δίωρη μάχη με ένα τούρκικο απόσπασμα που ερχόταν ως επικουρία στις τούρκικες δυνάμεις της Δεσκάτης. Το απόσπασμα αυτό απωθήθηκε κι έφυγε για την Παλιούρια ,κι από εκεί για τα Γρεβενά.

Ενθουσιασμένοι από τις νίκες του ελληνικού στρατού 25 Δεσκατιότες που ζούσαν στην Αμερική, επέστρεψαν και κατατάχθηκαν εθελοντές. Πήραν μέρος σε πολλές μάχες στην Ήπειρο, στην Μακεδονία, στην Μικρά Ασία (ανατολικές πατιδες), όπου και σκοτώθηκαν οι 16 από αυτούς.

Μετά την απελευθέρωση του 1912

Μετά την απελευθέρωση, η Δεσκάτη αναγνωρίστηκε ως κοινότητα του νεοσύστατου νομού Κοζάνη και της συμπεριλήφθηκαν οι συνοικισμοί Αγιώρης, Διασελάκη, και Γήλοφος (1918).

Το 1942 η περιοχή μας αποσπάστηκε από την κοινότητα Γρεβενών του νομού Κοζάνης και υπέχθηκε στην επαρχία Ελασσόνας του νομού Λαρίσης.

Το 1964 η επαρχία των Γρεβενών αναβαθμίστηκε σε νομό οπότε η Δεσκάτη έγινε ο δεύτερος Δήμος του νομού Γρεβενών.

Σύμφωνα με τη εμβαδομέτρηση του 1963 η περιοχή της Δεσκάτης καλύπτει 167 km2. Η κίνηση του πληθυσμού από το 1886 έχει ως εξής:

Οι πλειοψηφία των καταχωρήσεων έχουν προστεθεί αυτόματα από τους φίλους και επισκέπτες τις σελίδας. Ολες οι καταχωρήσεις γίνονται στη γλώσσα του χρήστη οπότε μερικές μπορεί να μην υπάρχουν στα Ελληνικά. Παρακαλούμε, αναφέρετε προσβλητικές καταχωρήσεις στέλνοντας μήνυμα στο gogaras@hotmail.com